Het blijft
een prangend vraagstuk waarom klimaatontkenners in het verzet blijven staan
tegen de noodzakelijke veranderingen. En ze doen dat met veel energie en
overtuiging. Een kort antwoord zou kunnen zijn: ‘omdat hun ego-behoeften
primeren’. Maar dat vraagt iets meer toelichting, vooral als we zoeken naar
oplossingen. En die zijn nodig, want goed geïnformeerde mensen voelen een
groeiende klimaaturgentie en ervaren dat ondanks hun argumentatie vanuit feiten
en cijfers, de weerstand hardnekkig blijft. En dit verzet zit ook heel sterk
bij mensen in een leidinggevende positie, en die blijven daardoor een
scharnierpunt in de blokkering van verandering.
Ego-behoeften
primeren omdat ons natuurlijk alarmsysteem (emotionele behoeften) het gedrag
bepalen tegen alle feiten in. Eenzijdigheid en overdrijving zijn het gevolg. Bewijzen
en objectieve argumenten hebben geen verweer tegen de belangrijke ‘zuchten’ die
reeds door Immanuel Kant werden beschreven als saboteurs van verantwoordelijk
gedrag: de hebzucht, de eerzucht en de heerszucht. Een goed observator zal geen
moeite hebben met de toevoeging van nog twee zuchten die hier meespelen: de
gemakzucht en de sensatiezucht. Als menselijk gedrag sterk gedomineerd wordt
door deze drijfveren, drukken zij het gezond verstand en de zin voor
verantwoordelijkheid naar de achtergrond. Een beroep doen op constructieve
drijfveren wordt niet alleen als irrelevant ervaren, maar zelfs als storend en
irritant. De weerstand ertegen gaat ook dikwijls gepaard met een verhoogde
graad van emotie, wat erop duidt dat men zich in het defensief gedrukt voelt.
Het (bestaande) ego wordt bedreigd, en de emotionele ‘defensie’ treedt in
werking. Observeer je sociale omgeving, en de voorbeelden springen in het oog!
Wat voedt
deze zuchten? Waar halen ze hun schijnbaar eindeloze energie? Het antwoord
wordt steeds duidelijker en steeds beter wetenschappelijk gedocumenteerd. Een
mens is verstandelijk en mentaal niet ‘af’ als hij geboren wordt. Slechts rond
de leeftijd van 25 à 30 zijn de hersenen dermate ontwikkeld dat zelfstandig
denken, volgens de individueel overgeërfde genetica, technisch beschikbaar is.
Dit geeft de mogelijkheid tot het beheersen van complexiteit, feiten combineren
en betekenis geven, doelgericht handelen met inzicht, reflectie en doelgericht
leervermogen ontwikkelen. Dat handelen met inzicht en verantwoordelijkheid deze
capaciteit nodig heeft moge duidelijk zijn.
Maar tegen de tijd dat die capaciteit ten volle tot biologische bloei is
gekomen, hebben mensen een hele (lange) opvoedingscontext moeten verwerken. De
fundamentele behoeften die daar levensbepalend zijn moeten ‘voldoende’ voldaan
worden. De belangrijkste behoefte is ‘veilige verbinding’. Slechts dan kan de
persoonlijkheid zich ontwikkelen volgens de individuele ambities en gebaseerd
op de natuurlijke talenten. Indien die veilige (sociale) verbinding niet
ontstaat, blijven de eraan verbonden behoeften zich manifesteren in het
dagelijks leven. Telkens de nieuwe sociale context conflicteert met deze
onvervulde behoeften, komt het emotiesysteem in werking als een bescherming
tegen nieuwe mentale beschadiging. De ego behoeften dringen zich op, en de
genoemde ‘zuchten’ zijn daarvan de uitingen. Uiteraard wegen die ‘zuchten’ meer
door dan aandacht voor lange termijn denken en verantwoordelijkheid voor iets
anders dan het eigen mentaal en emotioneel behoud. Hoe zwakker de mentale stabiliteit
van een mens, hoe sneller en sterker deze defensie werkt.
Mentale
stabiliteit krijgen we niet bij onze geboorte mee, die wordt ontwikkeld in de
loop van ons leven, gebaseerd op de basis die gelegd is in de eerste 25 jaar.
Dat is een groeiproces naar persoonlijke ontwikkeling.
In mijn
recent boek (‘Ontwikkelen naar wijsheid en maturiteit’) beschrijf ik dit natuurlijk
proces uitvoerig, onderbouwd met wetenschappelijke inzichten uit de literatuur,
en getoetst aan mijn eigen beroepservaring als begeleider van organisaties,
leiders en medewerkers. Het wordt dan ook duidelijk dat de ‘zuchten’ een
verslavend effect hebben, omdat het voldoen van die emotionele behoeften ons
een shot dopamine oplevert. Die verslaving (steeds meer en opnieuw ‘laving’
voelen) weerhoudt ons ervan gelukkige mensen te worden. Maar het gedrag dat
zich voortdurend opdringt, verknoeit ook ons sociaal functioneren in alle
opzichten. Stress en burn-out zijn problemen met de mentale gezondheid die
daardoor steeds vaker voorkomen. Ze hebben ook een zware impact op onze fysieke
gezondheid, vooral door het voeden van langdurige ziekten die dikwijls geen
herkenbare specifieke oorzaak hebben, en moeilijk of niet te behandelen zijn.
Wat is daaraan
te doen? Het antwoordt luidt dus: maturiteit ontwikkelen! Dat gebeurt in fasen,
geïnspireerd door de natuurlijke groei van wijsheid en maturiteit. Door inzicht
te verwerven in wie we geworden zijn door de opgroei-context die we te
verwerken kregen start onze werkelijke ontwikkeling met het nodige ‘herstel’
van wat we gemist hebben. Zelfinzicht (hoe confronterend ook) geeft een basis
voor realistisch zelfvertrouwen. Op zijn beurt geeft dit het draagvermogen om
onze schaduwkanten te erkennen als een obstakel in ons leven. We zijn niet
schuldig, maar wel aan zet! Ons reflecterend vermogen zal ons helpen om een
keuze te maken tussen ‘geleefd worden’ door ons verleden, of ‘zelf leven’
volgens onze eigen vrije keuze. Zodra die keuze gemaakt is volgt de
verandering. Openheid over onze realiteit doet de schaamte verdwijnen; we
kunnen onze tekorten openlijk erkennen en onze energie steken in de
ontwikkeling van andere gedragspatronen die gebaseerd zijn op feiten, kennis,
lange termijn, realisme, mededogen, constructieve resultaten,… Het bereiken van
constructieve doelen geeft een ander geluk hormoon vrij: serotonine. Dat is
duurzaam en niet verslavend; het is bevestigend voor onze eigenwaarde en schept
mentale rust. Deze fase houdt ook in dat we onze overtuigingen kritisch
bevragen en aanpassen waar nodig (‘Neuro Linguïstisch Programmeren’). In een
laatste fase gaan we op zoek wie we echt willen zijn als persoon. Gebaseerd op
een goede zelfkennis, en gewapend met gezond zelfvertrouwen maken we zelf een
keuze over de rol die we in de samenleving willen opnemen, zodanig dat
voortdurende zelfbevestiging ons gelukkig maakt. Niet de ‘zuchten’ zullen ons dan
drijven om tekorten van vroeger te compenseren, maar vrij gekozen constructieve
bijdragen voor onze sociale omgeving. Zingeving vervangt verslaving.
Het moge
opgemerkt worden dat zelfs behoorlijk mature mensen nog steeds last hebben van
verstorende invloeden van de ‘traumasporen’ uit hun ontwikkeling. Dat zal hun
drijfveren dan niet zozeer aantasten, maar mogelijk wel de manier waarop ze
eraan werken. Persoonlijke onvervulde behoeften blijven dan meespelen en
hinderen het doelmatig inzetten van hun persoonlijke energie. Die behoeften
hebben ook overtuigingen gecreëerd die het gedrag blijven bepalen. Dus daar
moet ook een kritisch onderzoek gebeuren, liefst gevoed door kennis.
Mijn boek
beschrijft elk van deze fasen in detail en geeft de lezer 37 oefeningen om stap
voor stap het proces naar maturiteitsontwikkeling te realiseren. Dit proces is
absoluut noodzakelijk om betere leidinggevenden te ontwikkelen, om mensen een
constructieve bijdrage te laten leveren aan maatschappelijke uitdagingen, en om
hun eigen levensgeluk te helpen realiseren.
Zie
‘hugoderkinderen.blogspot.com’: ’65. Ontwikkelen naar wijsheid en maturiteit’
Hugo Der
Kinderen
Januari 2026
Geen opmerkingen:
Een reactie posten